Arılar Meseli / The Fable of the Bees

Bernard Mandeville ve Arılar Meseli

veya

Bir Manzumenin Türkçe Macerası

Bernard Mandeville, bir siyasi ahlak kuramcısı. Makyavel kadar yaygın bir üne sahip olmamakla birlikte bazı siyaset bilimcilerin gözünde kıymeti ondan aşağı değil. Merkantilist çağdan kapitalist çağa geçiş evresinde (17. yüzyıl sonu – 18 . yüzyıl başı) yaşamış, mesleği hekimlik olan, zanaatkâr-âlim-filozof kuşağının son fertlerinden. 1705 tarihli Arılar Meseli, zamanın toplumsal yaşayışına ilişkin bir çözümleme, eleştiri ve kuram metni. Bu eser, siyasi güç ve ekonomik refahın varolma ve sürdürülme koşullarının ahlak dizgeleriyle içiçeliğinden hareketle, ahlaki çerçevenin de siyasi güç ve ekonomik refahın belirleyicisi olduğu, giderek olması gerektiği düşüncesini iletiyor. Dolayısıyla, bazen açık bazen örtük olarak, ahlaki düzenleme faaliyetini, temel düzenleyici unsur olarak öne çıkarıyor.

Mandeville, Arılar Meseli’nin başında, eserinin ana fikrini Homurdanan Kovan veya Düzenbazın Dürüstlüğü adını verdiği bir manzumeyle özetlemiş. Kitabın başındaki bu manzum bölüm, bir çeviri meraklısı için başlıbaşına bir macera davetiyesi. Ben de bu davete – biraz da çocukça bir meydan okuma dürtüsüyle – icabet etmek istedim.

Bu çeviri, birebir sözlük anlamı kullanmaktan söyleyiş özelliğine göre yeniden yazmaya dek pek çok çeviri yaklaşımını aynı anda barındırıyor. Farklı yaklaşımlardan birini seçerek bütün manzumeyi çevirmek bana mümkün görünmedi. Bununla birlikte, özgün anlamı kaybedecek denli zenginleştirme ya da fakirleştirme yapmamaya ve dizelerin sırasını olabildiğince bozmamaya çalıştım. Müellife sadakatim samimidir, lakin muhtemelen dürtülerime yenilmişliğim daha çoktur.

Manzumeyi kendi başına bir bütün olarak görmek mümkün. Bu yüzden kitabın çevirisini beklemeden manzumenin çevirisini yayınlamanın sakıncası olmayacağını düşünüyorum. Bu şekilde hem Mandeville’i hem eserini önceden tanımak mümkün olacak. Çeviri, sol sütunda özgün İngilizce manzume, sağ sütunda Türkçesi olacak şekilde sunuluyor. Mandeville’in kendi sunuşunu da manzumenin hemen önünde bulacaksınız. Eğer Mandeville’in satirik üslubunu yansıtabildiysem, okur bazı dizeleri okurken ironiyle gülümserse, çok mutlu olacağım. Kusurlarımı gösteren olur ise başım üstüne…

Teşekkür: Önce bu manzumeyle karşılaşmama sebep olan Erkan Uzun, Ebru Akman, ve Fisun Demir’e, sonra da çeviriyi okuyarak, öneriler geliştirerek, benim yüksek sesle okumalarıma tebessümle tahammül göstererek katkıda bulunan herkese çok teşekkür ederim: Özgür Erbaş, Kerem Kandemir, Nil Mutluer, Çağla Gülol, Ahmet Tosun, Suat Özçağdaş, Belgin Zorlu, Murat Baç, Nezih Düzen, Yudit Namer, Sevgi Can Yağcı Aksel, Ebru Turgut.

Arılar Meseli’ne Manedville’in Sunuşu

Sadece çok az sayıda insanın kendisini anlayabilmesinin en büyük nedenlerinden biri, yazarların çoğunun insanlara ne olmaları gerektiğini söylemesidir; ama onlara gerçekte ne olduklarını söylemeyi pek dert etmezler. Kendi adıma, saygın okuyucuyu veya kendimi kayırmaksızın, inanıyorum ki insan (göze açık olan etin ve kemiğin yanısıra) pek çok arzunun bir bileşimidir; bu arzuların her biri, sırası geldiğinde harekete geçip üste çıktığında, kişi istesin ya da istemesin, onu hükmüne alır. Güya utandığımız bu vasıfların, toplumun büyüyüp gelişmesine büyük katkıda bulunduğunu göstermek buradaki manzumenin konusunu oluşturuyor. Ancak, manzume boyunca paradoks arz eder gibi görünen bazı bölümler için giriş kısmında bazı açıklayıcı notlar bulacaksınız; daha yararlı hale getirmek üzere, insanın, kusurlarına rağmen, erdemle taksiri ayırmayı öğrenmek için bundan daha iyi bir donanıma sahip olmadığını göstermeye uygun düştüğüne inandığım bir açıklama: Ve burada okuyucudan şunu aklından hiç çıkarmamasını istirham ediyorum; İnsan demekle Yahudileri ya da Hıristiyanları değil, sadece İnsanı kastediyorum; olduğu haliyle ve bâtından habersiz olan.

Manzume çevirisini okumak için lütfen burayı tıklayınız.

Ekrem Düzen

Yorumlayınız:

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: